Sentetik kullanıcılar, UX araştırmalarını şekillendirmeye başladı. UX araştırmalarını kısa zaman içinde yapay zeka güdümlü olarak yürütmek mümkün hale geldi. AI tarafından oluşturulan kullanıcılarla UX araştırmalarının bütçeleri kolayca azaltılabilir ve daha fazla araştırma yapılabilir. Fakat bu gelişme, beraberinde ciddi veri güdümlü içgörü problemini de meydana getirmeye başladı.

Elbette, sentetik kullanıcılar veya AI tarafından oluşturulan kişiler, sentetik veri üretiminin sadece bir uygulamasıdır. Ancak bu noktada, AI modellerinin eğitildiği veri kümesi sorgulanmalıdır. Sentetik kullanıcılar, gerçek kullanıcı davranışını taklit etmeye çalıştığı için araştırmanın sağlıklı yürütülmesine engel oluşturmaktadır.

Sentetik verilerin net sınırlar ve riskler barındırmasından ötürü, müşteri şikayeti dalgasıyla karşılaşabilirsiniz. Bunun nedeni, yapay zeka destekli kullanıcıların duygusal derinlik ve öngörülemezlikten yoksun olmasıdır; bu da gerçek dünya doğrulamasını gerekli kılar.

Gelin hep birlikte sentetik kullanıcı kavramını detaylı olarak değerlendirelim.

Sentetik kullanıcı nedir? Kimdir?

Neilsen/Norman Group’a göre , sentetik kullanıcılar “gerçek kullanıcıları incelemeden yapay araştırma bulguları sağlayan, bir kullanıcı grubunu taklit etmeye çalışan yapay zeka tarafından oluşturulmuş bir profil” olarak tanımlanmaktadır.

AI’ın UX araştırmaları üzerindeki en büyük etkisi bu alanda meydana gelmektedir. Yukarıda yazdığım gibi, araştırmaların hızlı, kolay ve düşük bütçeyle gerçekleşebilmesine imkan tanımaktadır.

Teknoloji işletmelerinin %67’si artık geliştirme iş akışlarında sentetik veri kullanıyor; bu oran 2019’da sadece %23’tü.

Sentetik kullanıcı nasıl yaratılır?

Sanal kullanıcılar genellikle gerçek kullanıcı etkileşimleri, davranış kalıpları ve karar alma süreçlerinin geniş veri kümeleri üzerinde eğitilen AI modelleri kullanılarak oluşturulur. Geleneksel UX kişileri, gerçek kullanıcı grupları hakkında yapılan nitel ve nicel araştırmalara dayanırken, sentetik kullanıcılar tamamen veri odaklıdır ve yapay zeka veya eğitimli LLM’ler tarafından oluşturulur.

Sentetik kullanıcıların avantajları

• Zaman ve bütçe kısıtlamalarının kritik olduğu oldukça rekabetçi bir pazarda hızlı bir şekilde yineleme yapmalarına yardımcı olur.
• Gerçek dünyadaki kullanıcı havuzlarına erişmeden farklı geçmişleri modelleme olanağına sahiptir.
• Dil tercihleri ve tarama alışkanlıkları hakkında bilgi edinmek için kaldıraç etkisi yaratır.
• Farklı teknoloji okuryazarlığı seviyelerine sahip kullanıcılar oluşturabilir.
• Gizlilik hususlarının üstesinden gelir. Kullanıcı verilerinin gizliliği ve mahremiyeti problem teşkil etmez.

Sentetik kullanıcıların dezavantajları

• Duygusal derinliği ve öngörülemezliği yakalamada başarısız olurlar.
• Genelleştirilmiş görüş sundukları için derin anlamlardan yoksundurlar.
• AI, zevk, hayal kırıklığı, yorgunluk gibi gerçek duyguları deneyimleyemez.
• Yalnızca yüzeysel düzeyde içgörüler sağlayabilir.
• Cinsiyet ayrımcılığı ve genelleştirilmiş stereotipler gibi önyargıları devralır; bu da ne yazık ki yanlış varsayımlara ve bulgulara yol açabilir.

Avantajı kadar dezavantaj barındırmasından ötürü araştırmanın güvenilirliği ve geçerliliği şeffaf bir şekilde açıklanmalıdır. Böylece etik endişelerin önüne geçilir ve yanıltıcı iddialardan kaçınılması sağlanır. Diğer taraftan, tamamen kullanmak doğrudur veya yanlıştır denilemez. Duruma göre araştırmanın modeline göre kullanımı doğru veya yanlış olabilir. Şimdi bu noktada kullanılması gereken senaryoları listeleyelim.

• Erken aşama fikir oluşturma ve hipotez testi
• Yaygın UX kalıpları için kullanılabilirlik testi
• Aşırı veya nadir kullanım durumlarını test etme
• Genel standartlara göre erişilebilirlik testleri

Gerçek kullanıcılarla yürütülmesi gereken senaryolar aşağıda listelenmiştir.

• Duygusal tepki ve memnuniyet araştırmaları
• Derinlemesine erişilebilirlik araştırmaları
• Kültürel bağlam ve sosyal normlar
• Tasarım kararlarının etik etkilerini test etme

Yukarıdaki listelerde de görebileceğiniz üzere, net bir kazanan yok. Aslında her ikisinin de artıları ve eksileri var; bu da tartışmayı ilginç kılmaktadır.

Sentetik kullanıcıların özellikle erken aşamadaki fikir oluşturma ve hipotez testleri için kullanılmasını öneriyorum, çünkü bu hem maliyet açısından etkili hem de zaman alıcı değildir. Gerçek kullanıcılarla yapılan testler, derinlemesine analiz gerektiren ve doğrulama isteyen durumlar için gereklidir.

Sentetik kullanıcı güdümlü UX araştırmaları için tavsiyeler

• ChatGPT gibi genel araçlara güvenmek yerine, UX araştırması ve testi için sentetik kişiler oluşturmaya yönelik özel araçları keşfedin; bunlar arasında Synthetic Users , UXtweak , Tonic.ai ve MOSTLY AI yer alır.
• Araştırmanızda sentetik kullanıcıların ne zaman ve nasıl kullanıldığı konusunda şeffaf olmak, karar verme aşamasında daha doğru hareket edilmesini sağlar.
• Sentetik kullanıcılardan elde ettiğiniz içgörüler, eğer projeniz için kritik önem taşıyorsa, gerçek kullanıcılarla da test ederek mutlaka çapraz doğrulama yapmalısınız.
• Hibrit model uygulamak, hız ve ölçeklenebilirlik açısından daha etkili ve uygun olacaktır. Gerçek kullanıcıların önceliklendirildiği ve sentetik verilerin tamamlayıcı bir araç olarak kullanıldığı 80/20 veya 70/30 bölünmesi uygun olacaktır.